Nieuws

Daniek doet verslag van het UNESCO UNITWIN congres

De waarde van erfgoed voor toerisme

Van 8 tot 12 april kwamen in Leuven ruim 200 academici en professionals bij elkaar voor het 6e UNESCO UNITWIN congres, met dit jaar als centraal onderwerp de waarde van erfgoed voor toerisme. Onze collega Daniek Nijland was erbij en zet een aantal inzichten voor u op een rij.

Erfgoed en toerisme versterken elkaar

Dat erfgoed van grote waarde is voor toerisme, is een feit. Niet voor niets zijn Werelderfgoed locaties als Amsterdam, Versailles en Pompeï grote toeristische trekpleisters.

Tegelijkertijd dragen inkomsten uit het toerisme bij aan het behoud en de ontwikkeling van erfgoed. Het onderhoud van erfgoed, als historische gebouwen en landgoederen is vaak erg kostbaar, dus toerisme is een welkome inkomstenbron voor het financieren daarvan.

Op individueel niveau gaat het om opbrengsten uit entree, horeca en souvenirs. Een voorbeeld op hoger schaalniveau is de forse toeristenbelasting in steden als Rome en Florence (2 tot 7 euro per nacht), die deels wordt benut voor het opknappen van erfgoed.

Bezoekersmanagement is dé grote uitdaging

De voordelen die toerisme voor erfgoed heeft, worden in de praktijk steeds vaker overschaduwd door de negatieve effecten van overtoerisme. De leefbaarheid van steden als Barcelona en Venetië staat hierdoor onder druk. Wanneer er teveel bezoekers op één plek zijn, tast dit de beleving van het erfgoed aan. Ook komt het voor dat bezoekers het erfgoed beschadigen of dat het wordt vervuild door afval.

Om negatieve effecten te voorkomen, wordt het in goede banen leiden van bezoekersstromen steeds belangrijker. Peter DeBrine van het UNESCO World Heritage Center presenteerde een aantal voorbeelden. Barcelona heeft een speciaal accommodatieplan, met regels voor de verschillende wijken in de stad. Amsterdam lanceerde in 2018 de Enjoy & Respect Campagne om wangedrag aan te pakken. In Dubrovnik is er besloten dat er maximaal 4.000 toeristen tegelijkertijd in de oude stad aanwezig mogen zijn.

Dé oplossing is er nog niet en komt er waarschijnlijk ook niet. Maatwerkoplossingen zijn noodzakelijk vanwege de specifieke context van elke bestemming of erfgoedlocatie, maar bestemmingen kunnen nog veel leren van elkaars fouten én oplossingen. Met het oog op het groeiende internationale toerisme lopen – ook in Nederland – steeds meer plekken het risico op overtoerisme. Het is belangrijk om nu al na te denken over hoe je daarmee om gaat.

Beleving is belangrijker dan authenticiteit

Interessant voor de waarde van erfgoed voor toerisme is het begrip ‘authenticiteit’. In het algemeen hechten academici en erfgoedprofessionals grote waarde aan de ‘authenticiteit’ van erfgoed, maar geldt dat ook voor de toerist? Neem nu de Universiteitsbibliotheek in Leuven. Het imposante gebouw in neorenaissance stijl is één van de belangrijkste iconen van de stad, maar werd gebouwd in de periode van 1921 – 1928 als gift van het Amerikaanse volk. Echt nep dus! De gemiddelde toerist kan dat niet zoveel schelen. Belangrijker is dat het gebouw er mooi uitziet en dat je de geschiedenis kunt beleven.

Voor de toerist is beleving dus belangrijker dan authenticiteit en is het verhaal achter het erfgoed interessanter dan de harde historische feiten. Dit biedt perspectief voor het aantrekken en betrekken van een bredere doelgroep dan enkel de die-hard cultuurtoerist.

Verhalen van erfgoed bieden kansen

Wanneer het gaat om beleving en het vertellen van het ‘verhaal’ van erfgoed, moeten we er alert op zijn dat er niet slechts één verhaal is. Dit heet de multiplicity van erfgoed. We kiezen vaak welk verhaal we vertellen, maar er zijn altijd meerdere verhalen of perspectieven. Gekoppeld aan die verhalen zijn er ervaringen en herinneringen die een bepaalde emotie met zich meebrengen. Daardoor kan erfgoed voor de één een grote emotionele waarde hebben en voor de ander juist niet. De brand in de Notre Dame in Parijs illustreert dit.

Waar de Parijzenaren huilend door de straten liepen, zaten er langs diezelfde straten ook toeristen rustig te eten op een terrasje met uitzicht op de brandende kathedraal.

Dit leidt tot twee inzichten. Ten eerste is het belangrijk om zoveel mogelijk verschillende verhalen vanuit verschillende perspectieven te vertellen. Elk verhaal spreekt een eigen doelgroep aan en dit doet recht aan de multiplicity van het erfgoed. Ten tweede verklaart de emotionele waarde die we aan erfgoed hechten ook de heftige reacties bij aantasting van dit erfgoed. Niet alleen door een brand zoals die in de Notre Dame, maar bijvoorbeeld ook door overtoerisme. Het begrijpen hiervan is een belangrijke stap om te komen tot oplossingen.

Uitdagingen in de praktijk

Karolien Hellemans van Toerisme Leuven sloot af met een aantal belangrijke uitdagingen voor de praktijk van erfgoed in relatie tot toerisme. Naast bezoekersmanagement zijn dit:

  • Creëren van bewustwording en draagvlak voor behoud en ontwikkeling van erfgoed bij inwoners, vooral ook jongeren
  • Erfgoed beter beleefbaar maken, het verhaal beter vertellen
  • Financiële haalbaarheid van behoud en ontwikkeling van erfgoed garanderen
  • Aan de slag met duurzaamheid en klimaatadaptatie op erfgoedlocaties

Wilt u ook aan de slag met één van deze uitdagingen en kunt u daarbij hulp gebruiken? Neem dan gerust contact met ons op.

Meer weten?

Neem contact op met Daniek Nijland, e-mailadres daniek.nijland@bureaubuiten.nl

Neem contact op

  • Dit veld is bedoeld voor validatiedoeleinden en moet niet worden gewijzigd.

Bureau BUITEN
Achter Sint Pieter 160
3512 HT, Utrecht