De oplossing voor de groeiende recreatieopgave ligt niet óp de Veluwe, maar eromheen. Door recreatie vanaf het begin mee te nemen in woningbouw, natuurontwikkeling en gebiedsontwikkeling kunnen gemeenten de druk op het Veluwemassief verminderen én tegelijkertijd werken aan een gezonde leefomgeving.
De Veluwse recreatieopgave is urgent geworden. Door een groeiende bevolking, een toenemende recreatiebehoefte per persoon en een stijgend aantal bezoekers neemt de druk op bestaande recreatieruimte toe. Tegelijkertijd staan de natuurwaarden op het Veluwemassief onder druk door onder meer stikstof, verdroging, klimaatverandering en de toegenomen recreatiedruk. De uitspraak van de Raad van State over Katwijk, maakt de recreatieopgave urgent: gemeenten moeten bij woningbouwplannen aantonen dat extra bewoners voldoende recreatiemogelijkheden hebben buiten de beschermde natuur.
In totaal is voor inwoners en voor de recreanten en toeristen op en rond de Veluwe behoefte aan ca 8.000 hectare met recreatiemogelijkheden. Dit is gebaseerd op het meegroeiprincipe: de recreatieruimte per gebruiker neemt dan niet nog verder af.
De opgave is hierbij om recreatiemogelijkheden te realiseren en die te verweven met andere functies, zowel ruimtelijk als financieel. Recreatie laat zich uitstekend combineren met bijvoorbeeld landbouw, waterberging en groenblauwe dooradering. Gemeenten, provincie en waterschappen staan hiervoor gezamenlijk aan de lat.
Er zijn twee beleidsprogramma’s die het meest in aanmerking komen voor het “meekoppelen” van recreatie: de woningbouwopgave en de Aanpak Veluwe. We hebben de opgave daarvoor uitgesplitst, mede op basis van de woningbouwopgave per gemeente. Hiermee kunnen gemeenten en provincie direct aan de slag met het meekoppelen van recreatie. Met andere woorden: het verweven van recreatiemogelijkheden in het landschap en combineren van recreatie met andere functies.
Recreatiemogelijkheden verweven in bestaande landschappen kan op veel verschillende manieren. We hebben in het handboek zeven handelingsperspectieven op een rij gezet, geclusterd in drie thema’s:
1. Reserveer ruimte voor recreatie voordat andere functies zijn ingevuld
Neem (zowel inrichting als beheer van) recreatie vroegtijdig mee in nieuwe stedelijke ontwikkelingen, natuurherstel, klimaatadaptatie en landschapsverbetering. Dit voorkomt hogere kosten achteraf. Voorbeelden zijn landschapspark Lingezegen, Stadsstrand Hoorn dat tegelijk met dijkversterking is gerealiseerd en Park 21, de groene contramal van verstedelijking in Haarlemmermeer.
2. Vergroot de recreatieve capaciteit van bestaande landschappen
Vergroot de recreatieve capaciteit door meer voorzieningen en aantrekkelijke routes. Focus op gebieden die nu onderbenut zijn en waar voldoende (ecologische) draagkracht is. Kansrijk is het toegankelijk en beleefbaar maken van erfgoed, ook aansluitend op de Veluwse Belevingsgebieden.
3. Maak ondernemerschap onderdeel van de oplossing
Stimuleer ondernemerschap en particulier initiatief met recreatieve meerwaarde in de Gouden Randen. Dit draagt bij aan economische vitaliteit, leefbaarheid, cultuurhistorie, landbouw en aanbod dat inspeelt op de behoeften van bewoners en gasten.
Nieuwe recreatiemogelijkheden zijn het meest kansrijk wanneer zij:
Naast de inzet van gemeenten, eigenaren en ondernemers is er ook een regionale opgave, waar overheden gezamenlijk mee aan de slag moeten. We hebben hiervoor drie strategische adviezen geformuleerd:
A. Maak de ‘Recreatieparadox’ bespreekbaar: recreatie is essentieel voor gezondheid, economie en natuur, maar moeilijk te financieren. Tegenover de investeringen staan diverse baten, waaronder een veerkrachtiger, klimaatbestendiger en gezondere leefomgeving en een beter vestigingsklimaat.
B. Overheidsinterventies en investeringen zijn nodig om voorwaarden te scheppen voor recreatieruimte, zoals grondverwerving en infrastructuur. Denk hierbij aan:
C. Versterk Regionale samenwerking. Recreatie overstijgt gemeentegrenzen en beleidsdomeinen. Breng daarom de Aanpak Verstedelijking en de Aanpak Veluwe in één lijn en koppel de recreatieopgave aan bestaande programma’s: vitaal platteland, natuurherstel, stikstof en stedelijke ontwikkeling. Een ‘coalition of the willing’ schiet tekort, omdat belangrijke en bindende besluiten elders worden genomen en partijen die om uiteenlopende redenen niet tot deze groep behoren buiten beeld blijven.
De recreatieopgave op de Veluwe is groot en urgent. Met een gecoördineerde aanpak, vanuit stedelijke ontwikkeling (regio’s) en de aanpak natuur en stikstof (provincie) is deze opgave het beste op te lossen. Dit vraagt om een gezamenlijke inspanning van overheden, terreineigenaren en ondernemers, waarbij recreatie een integraal onderdeel is van planvorming. De baten zijn onmiskenbaar: een gezonde leefomgeving, economische vitaliteit en versterking van de kwetsbare natuur op de Veluwe.
Wil je meer weten over hoe concreet ruimte voor recreatie ontwikkeld kan worden? Of ben je benieuwd naar het Handboek? Stuur ons gerust een mail: anneke.vanmispelaar@bureaubuiten.nl / jorien.posthouwer@bureaubuiten.nl
